Thứ Ba, 15/09/2026, 17:00 (GMT+0)

SFTP (Secure File Transfer Protocol) là gì? Cơ chế và cách dùng

Thumbnail Blog
Quay lại Trang chủ Blog
Trên trang này

SFTP (Secure File Transfer Protocol) là cách phổ biến để tải mã nguồn lên máy chủ, sao lưu hay trao đổi tệp mà không để lộ mật khẩu và dữ liệu trên đường truyền. Bài viết giải thích SFTP là gì, cơ chế hoạt động trên nền SSH, khác biệt với FTP, FTPS, SCP và cách cấu hình SFTP an toàn trên máy chủ Linux.

SFTP (Secure File Transfer Protocol) là gì?

SFTP là giao thức truyền và quản lý tệp từ xa, hoạt động bên trong một kết nối SSH (Secure Shell) đã được mã hóa và xác thực. Ngoài tải lên, tải xuống, SFTP còn cho phép liệt kê, đổi tên, xóa tệp và thay đổi quyền truy cập.

Tên gọi chính xác trong tài liệu kỹ thuật là SSH File Transfer Protocol. Cách gọi “Secure File Transfer Protocol” phổ biến hơn, nhưng SFTP không phải FTP được bổ sung mã hóa. Đây là giao thức độc lập với tập lệnh và định dạng gói tin riêng; FTP dùng mã hóa SSL/TLS là FTPS.

SFTP ra đời năm 1997 tại SSH Communications Security. IETF sau đó soạn thảo giao thức qua các bản draft-ietf-secsh-filexfer-00 đến -13 (phiên bản 3 đến 6), nhưng SFTP chưa từng được ban hành thành RFC chính thức.

Trên thực tế, phiên bản 3 là phiên bản được hỗ trợ rộng rãi nhất. OpenSSH, bộ công cụ SSH mặc định trên hầu hết bản phân phối Linux, triển khai phiên bản này theo bản draft-02 và bổ sung một số phần mở rộng riêng như posix-rename@openssh.com.

SFTP.jpg

Cơ chế hoạt động của SFTP

SFTP không tự xử lý mã hóa hay xác thực. Tầng SSH bên dưới đảm nhận các việc này, còn SFTP chỉ tập trung vào thao tác với tệp.

Quy trình thiết lập một phiên SFTP

  1. Kết nối TCP: Client mở kết nối đến máy chủ, mặc định qua cổng 22.
  2. Trao đổi khóa và xác minh máy chủ: Hai bên thỏa thuận thuật toán và tạo khóa phiên (ví dụ bằng Curve25519). Client đối chiếu host key với tệp known_hosts để phát hiện máy chủ giả mạo.
  3. Xác thực người dùng: Bằng mật khẩu, SSH Key hoặc phương thức keyboard-interactive (ví dụ kết hợp mã OTP).
  4. Gọi subsystem sftp: Client mở kênh phiên và yêu cầu subsystem “sftp”; máy chủ khởi chạy sftp-server hoặc internal-sftp.
  5. Thống nhất phiên bản: Client gửi SSH_FXP_INIT, máy chủ trả SSH_FXP_VERSION kèm các phần mở rộng hỗ trợ.
  6. Thao tác tệp: Mọi lệnh và dữ liệu sau đó đều đi trong kênh đã mã hóa.

Gói tin và cách đọc ghi tệp

SFTP là giao thức nhị phân theo mô hình yêu cầu – phản hồi. Mỗi yêu cầu mang một mã định danh (request ID), nhờ đó client có thể gửi nhiều yêu cầu liên tiếp mà không phải chờ từng phản hồi. Cách này giảm ảnh hưởng của độ trễ mạng khi truyền tệp lớn.

Việc đọc ghi tệp dựa trên file handle. Client mở tệp bằng SSH_FXP_OPEN, đọc ghi bằng SSH_FXP_READ/SSH_FXP_WRITE kèm vị trí (offset), rồi đóng bằng SSH_FXP_CLOSE. Vì làm việc theo offset, SFTP có thể tiếp tục truyền tệp bị gián đoạn từ vị trí còn dở thay vì tải lại từ đầu.

Khác với FTP, SFTP dùng một kết nối duy nhất cho cả lệnh và dữ liệu. Tường lửa chỉ cần mở một cổng, không phải xử lý kênh dữ liệu động như chế độ Active/Passive của FTP.

Ưu điểm và hạn chế của SFTP

Ưu điểm

  • Mã hóa toàn bộ phiên: Thông tin đăng nhập, lệnh và nội dung tệp đều được mã hóa. SSH còn kiểm tra tính toàn vẹn dữ liệu.
  • Xác thực bằng khóa: Có thể tắt hẳn mật khẩu, giảm rủi ro bị dò mật khẩu.
  • Dễ cấu hình mạng: Chỉ cần một cổng, hoạt động tốt qua NAT và tường lửa.
  • Có sẵn trên máy chủ Linux: Hầu hết máy chủ đã cài OpenSSH, không cần thêm dịch vụ riêng.
  • Phù hợp tự động hóa: Dễ đưa vào script, tác vụ cron hoặc pipeline CI/CD.

Hạn chế

  • Tốc độ phụ thuộc client: SFTP có thể chậm hơn FTP không mã hóa trên mạng độ trễ cao; hiệu năng phụ thuộc nhiều vào số yêu cầu song song và kích thước khối của client.
  • Thiếu chuẩn chính thức: Tính năng ngoài phiên bản 3 không đồng nhất giữa các phần mềm.
  • Gắn với tài khoản SSH: Nếu không giới hạn, người dùng SFTP cũng có thể đăng nhập shell vào máy chủ.
  • Tương thích thiết bị cũ: Một số NAS hoặc hệ thống cũ chỉ hỗ trợ FTP/FTPS.

So sánh SFTP với FTP, FTPS và SCP

Bốn giao thức đều dùng để truyền tệp nhưng khác nhau về nền tảng và cách bảo mật:

Tiêu chíFTPFTPSSFTPSCP
Nền tảngFTP gốcFTP + SSL/TLSChạy trên SSHChạy trên SSH
Mã hóaKhôngKênh điều khiển và/hoặc dữ liệuToàn bộ phiênToàn bộ phiên
Cổng mặc định21, kèm cổng 20 hoặc dải cổng passive21 (Explicit) hoặc 990 (Implicit), kèm cổng dữ liệu2222
Số kết nốiTách lệnh và dữ liệuTách lệnh và dữ liệuMộtMột
Xác thựcMật khẩuMật khẩu, chứng chỉ clientMật khẩu, SSH KeyMật khẩu, SSH Key
Quản lý tệpĐầy đủĐầy đủĐầy đủ, hỗ trợ truyền tiếpChỉ sao chép

Mô hình hai kết nối của FTP và FTPS khiến cấu hình tường lửa phức tạp hơn, dù FTPS vẫn hữu ích với thiết bị không hỗ trợ SSH. Chi tiết xem bài FTP Server là gì.

Hướng dẫn kết nối và sử dụng SFTP

Kết nối bằng dòng lệnh

Lệnh sftp có sẵn trên Linux, macOS và Windows 10/11 (OpenSSH Client). Kết nối cơ bản và kết nối với cổng, khóa riêng tùy chỉnh:

sftp user@203.0.113.10
sftp -P 2222 -i ~/.ssh/id_ed25519 user@203.0.113.10

Lưu ý: lệnh sftp dùng -P viết hoa để chỉ định cổng, khác với -p của lệnh ssh. Các lệnh thường dùng:

LệnhChức năng
pwd / lpwdXem thư mục hiện tại trên máy chủ / máy cục bộ
ls / llsLiệt kê tệp trên máy chủ / máy cục bộ
cd / lcdChuyển thư mục trên máy chủ / máy cục bộ
get file / put fileTải tệp xuống / tải tệp lên
get -r dir / put -r dirTải cả thư mục
reget / reputTiếp tục tải xuống / tải lên bị gián đoạn
mkdir, rm, rename, chmodTạo thư mục, xóa, đổi tên, đổi quyền
exitThoát phiên SFTP

Để tự động hóa, chạy danh sách lệnh bằng sftp -b commands.txt user@host, kết hợp SSH Key để không cần nhập mật khẩu.

Dùng phần mềm có giao diện đồ họa

Có thể dùng WinSCP, FileZilla hoặc Cyberduck: chọn giao thức SFTP, nhập địa chỉ máy chủ, cổng 22, tên người dùng và mật khẩu hoặc tệp khóa riêng. Ở lần kết nối đầu, hãy đối chiếu fingerprint máy chủ với giá trị do quản trị viên cung cấp.

Cấu hình SFTP an toàn trên máy chủ Linux

Với OpenSSH, SFTP thường đã được bật sẵn qua dòng Subsystem trong tệp /etc/ssh/sshd_config. Với tài khoản chỉ cần trao đổi tệp, nên giới hạn vào SFTP và một thư mục riêng (chroot), ví dụ cho nhóm sftpusers:

Subsystem sftp internal-sftp
 
Match Group sftpusers
ChrootDirectory /srv/sftp/%u
ForceCommand internal-sftp
AllowTcpForwarding no
X11Forwarding no

Dòng Subsystem này thay thế dòng mặc định, vì mỗi tệp cấu hình chỉ được khai báo một lần. ForceCommand internal-sftp chặn quyền vào shell. Thư mục chroot và các thư mục cha phải thuộc root, không cho người khác ghi; hãy tạo thư mục con như /srv/sftp/%u/upload để người dùng ghi dữ liệu. Kiểm tra cú pháp bằng sshd -t trước khi khởi động lại dịch vụ SSH.

Nên áp dụng thêm:

  • Dùng SSH Key (ưu tiên Ed25519) và đặt PasswordAuthentication no sau khi đã cấu hình khóa.
  • Đặt PermitRootLogin no để không cho đăng nhập trực tiếp bằng root.
  • Giới hạn địa chỉ IP được truy cập cổng 22 bằng tường lửa và dùng Fail2ban.
  • Ghi log thao tác tệp bằng ForceCommand internal-sftp -l INFO.
  • Cập nhật OpenSSH thường xuyên theo bản vá bảo mật của bản phân phối.

Khi nào nên sử dụng SFTP?

SFTP phù hợp với hầu hết nhu cầu truyền tệp cần bảo mật, nhất là khi máy chủ đã chạy SSH:

  • Triển khai website và ứng dụng: Tải mã nguồn, bản build lên máy chủ.
  • Sao lưu dữ liệu: Đẩy bản sao lưu cơ sở dữ liệu, log sang máy chủ lưu trữ theo lịch.
  • Trao đổi dữ liệu với đối tác: Gửi nhận tệp báo cáo, đối soát giao dịch giữa các doanh nghiệp.
  • Tự động hóa vận hành: Tích hợp vào script và pipeline CI/CD.

FTP chỉ nên dùng trong mạng nội bộ cách ly với dữ liệu không nhạy cảm. Để chia sẻ tệp cho người dùng cuối qua trình duyệt, dịch vụ lưu trữ đám mây thường tiện hơn.

Câu hỏi thường gặp về SFTP

SFTP sử dụng cổng nào?

SFTP dùng chung cổng với SSH, mặc định là cổng 22. Nếu SSH chạy trên cổng khác, chỉ định bằng tùy chọn -P hoặc nhập cổng trong phần mềm client.

SFTP có phải là FTP chạy qua SSH không?

Không. SFTP là giao thức riêng với tập lệnh và định dạng gói tin khác FTP. Máy chủ chỉ chạy FTP server sẽ không nhận kết nối SFTP.

Có cần cài SFTP server riêng không?

Thường là không. Máy chủ Linux có OpenSSH Server đã cung cấp SFTP sẵn; Windows Server có thể bật tính năng OpenSSH Server tích hợp.

Có thể dùng SFTP mà không cần mật khẩu không?

Có. Với SSH Key, client xác thực bằng khóa riêng thay cho mật khẩu máy chủ. Khóa riêng nên được bảo vệ bằng passphrase, trừ khi phục vụ tác vụ tự động.

Kết luận

SFTP là giao thức truyền tệp chạy trên SSH, mã hóa toàn bộ phiên làm việc, chỉ cần một cổng kết nối và hỗ trợ xác thực bằng khóa. Dù chưa có chuẩn RFC chính thức, phiên bản 3 do OpenSSH triển khai đã trở thành lựa chọn mặc định để truyền tệp an toàn trên máy chủ Linux. Để khai thác hiệu quả, hãy kết hợp SSH Key, chroot và giới hạn truy cập. Nếu cần máy chủ Linux sẵn sàng cho SFTP, bạn có thể tham khảo VNPT Cloud Server.